Çeviri
BibTex RIS Kaynak Göster

Âl-e ‘Irâq (A New Research About Khwârazm In The Century Of Authorıty Of Sâmânîds)

Yıl 2018, Cilt: 2 Sayı: 4, 61 - 73, 21.12.2018

Öz

So far, no
clear analysis of political events in Iran in the context of Khwarazm in the
third and fourth centuries AH/ tenth century has been achieved. The mistake,
the political families of the ancient rule of the Al-Ma'mun, the continuity of
all the ancient Al Afrygh are enumerated. So Al- Afrygh and Al-Iraq also have
as a rule! While there is an aura of historical ambiguities, not a citation
attempt to first analysis, this was one of the family. The basic cause of this
error is that the last rulers of the Islamic name Abdullah Mansour Ibn Abdullah
Al Afrygh chose, apparently after the mid-third century AH/ ninth century, the
government collapsed in chaos Taherids and stabilize Saffarids state in
Khorasan were active. These during the conflict, because of political bias
Saffarids, fight and overthrow Samanids were defeated. He apparently had no
connection with Al AFrygh, the government established the Samanids on Khwarazm
in citizenship (along with three of his successor) with Kharazmshah
established. Thus, based on historical data, a hundred-year Khwarazm
Kharazmshahian Al Iraq, rule can be between Al-Ma'mun's rule and Al Afrygh
Kharazmshahian. This papers, to analyze the events documented in this section
of the history.

Kaynakça

  • Beyhakî, Ebû’l-fazl (1356). Târîh-i Beyhakî. (tsh. ‘Alî Ekber Feyyâz). Meşhed: Dânişgâh-ı Firdevsî.
  • Bîrûnî, Ebû Reyhân (1363). el-Âsârü’l-bâkiye. (trc. Ekber Dânâ-Sireşt). Tahran: Emir Kebîr.
  • Bîrûnî (1386). et-Tefhîm li-Evâ‘ili Sınâa’ti’t-tencîm. (bâ tecdîd-i nazar ve ta’lîkât-ı Celâleddin Hümâyî). Tahran: Hümâ.
  • Bosworth, Edmûnd Clifford (1381). Silsilehâ-yı Cedîd-i İslâmî. (trc. Ferîdûn Bedreî). Tahran: Neşr-i Bâz.
  • Bosworth, Clifford Edmund (1985). “Âl-e Afrîg”. Encyclopedia Iranica. V. 1. (ed. Ehsan Yarshater). Boston.
  • Bosworth, Clifford Edmund (1996). “Kharazm”. The Encyclopedia of Islam. V. 4. Nutherland.
  • Ezkâyî, Pervîz (1377). “Hânedân-ı Şâhiye-i Hârezm”. Mecelle-i İrân-Şinâht. S. 10. Kısmet-i Evvel.
  • Ekberî, Emir (1386). Târîh-i Hükûmet-i Tâhirîyân ez-Âğâz tâ Encâm. Tahran: Semt.
  • Fahr-ı Râzî, Muhammed b. Ömer (1382). Câmi’ü’l-‘ulûm-u Setînî. (tsh. ‘Alî Âl-i Dâvûd). Tahran: Mevkûfât-ı Afşâr.
  • Federov, Mikhail (1381). “Hârezmşâhîyân Benû ‘Irâk ve Sede-i Çahârom”. (trc. Efsâne Münferid). Mecelle-yi Tahkîkât-ı İslâmî. S. 1-2, s. 14-15, Tahran.
  • Firûzânî, Ebû’l-kâsım (1381). Sîmcûrîyân Nohostîn-i Dûdmân-ı Türk der Îrân. Tahran: Îl-i Şâhseven-i Bağdâdî.
  • Gerdîzî, Ebû Sa‘îd (1363). Târîh-i Gerdîzî. (tsh. Abdülhay Habîbî). Tahran: Dünyâ-yı Kitâb.
  • Hudûdü’l-‘âlem mine’l-meşrik ile’l-mağrib (1361). (haz. Menûçehr Sitûde). Tahran: Tahûrî.
  • İbn Esîr, ‘İzzeddîn (1382-1383). Târîh-i Kâmil. (trc. Hamîd Rızâ Âjîr). Tahran: Esâtîr.
  • İbn Fadlân (1345). Sefernâme-yi İbn Fadlân. (trc. Ebû’l-fazl Tabâtabâ‘î). Tahran: İntişârât-ı Bünyâd-ı Ferheng-i Îrân.
  • İbn Hurdâdbih, Ebû’l-kâsım (1370). el-Mesâlik ve’l-memâlik. (trc. Hüseyn Karaçânlû). Tahran.
  • İbn Nedîm (1366). el-Fihrist. (trc. ve thk. Muhammed Rızâ Teceddüd). Tahran: Emir Kebîr.
  • Koçânî, Abdullah (1383). Gencîne-i Sikkehâ-yi Nîşâbûr-ı Mekşûfe der Şehr-i Rey. Tahran: Sâzmân-ı Mîrâs-ı Ferhengî.
  • Makdisî, Ebû Abdullah (1361). Ahsenü’t-tekâsîm fî Ma’rifi’l-ekâlîm. (trc. ‘Alînakî Münzevî). Tahran: Müellifân ve Mütercimân.
  • Nerşahî, Ebû Bekr Muhammed bin Ca’fer (1363). Târîh-i Buhârâ, (trc. Ebû Nasr Ahmed b. Nasr el-Kubâvî, telhîs Muhammed b. Züfer b. Ömer, tsh. Müderris-i Razavî). Tahran: Tûs.
  • Seyyidî, Mehdî (1388). Coğrâfyâ-ı Târîhî-î Hârezm. Tahran: Mevkûfât-ı Afşâr.
  • ‘Utbî, Muhammed b. Abdülcebbâr (1375). Tercüme-i Târîh-i Yemînî. (trc. Ebu’ş-şeref Nâsih b. Zafer Curfâdekânî, be ihtimam-ı Ca’fer Şi‘âr). Tahran: Büngâh-ı Tercüme ve Neşr-i Kitâb.
  • Taberî, Muhammed bin Cerîr (1385). Târîh-i Taberî. (trc. Ebu’l-kâsım Pâyende). Tahran: Esâtîr.
  • Târîh-i Sistân (1366). (tsh. Muhammed Takî Bahâr). Tahran: Pedîde Hâver.
  • Tolstov, Sergey P. (1339). “Bîst Sâl Hafriyât der Hârezm”. Mecelle-i Peyâmnev. C. 2, S. 11-12, Tahran.
  • Tolstov, Sergey P. (1384). Hârezm-i Kadîm, Bezm Âverdî Diger. (trc. Abbâs Zeryâb Hoyî). Tahran: Merkez-i Dâiretü’l-ma‘ârif-i Büzürg-i İslâmî.
  • Zâmbâur, Eduard R. (1356). Neseb Nâme-i Hulefâ ve Şehrîyârân. (trc. ve thş. Muhammed Cevâd Meşkûr). Tahran: Hayyâm.

Âl-l ‘Irâk (Hârezm’de Sâmânîlere Tâbi Yüz Yıllık Bir İktidar Hakkında Yeni Bir Araştırma

Yıl 2018, Cilt: 2 Sayı: 4, 61 - 73, 21.12.2018

Öz

Şimdiye kadar Hicrî III. ve IV. yüzyıllarda, Hârizm’in
tarihsel siyasî değişimlerinin berrak bir tahlili yapılmamıştır. Bazı
araştırmacılar antik çağdan Âl-i Me’mûn iktidarına kadar siyasî hanedanların tümünü,
hatalı olarak Hârizmşâhlar diye isimlendirmiş ve onları antik Âl-i Âfrîğ
hanedanının devamı kabul etmişlerdir. Bu yüzden Âl-i Âfrîğ ve Âl-i ‘Irâk’ı da
tek bir hükümet saymışlardır. Ancak
bu konuya dair birçok tarihî belirsizlik vardır ve kaynaklara dayanan bir analizde,
bu iki hanedan bir kabul edemiyoruz. Görünüşe göre; bu hata kendileri için
Abdullah ve Mansûr İslamî isimlerini seçmiş olan Âl-i Âfrîğ’in son yöneticilerinin
H. III/M. IX. asrın yarısından sonra, Horâsân’da Tâhirîler hükümetinin
devrilmesi ve Saffârîler Devletinin kurulması ile sonuçlanan karışıklıklara aktif
bir şekilde katılmış olmalarından kaynaklanmaktadır. Sâmânîler ve Saffârîler
arasındaki mücadelelerde ise Saffârîlerden taraftar olan bu kişiler,
Sâmânîlerin zaferinden sonra ortadan kaybolmuşlardır. Sâmânîler ise ‘Irâk b.
Mansûr isimli bir şahsı Hârizm’in hükümdarlığına tayin etmişlerdir. Anlaşılan o
ki; ‘Irâk b. Mansûr, Âl-i Âfrîğ ile herhangi bir irtibata sahip değildi. Hükümeti
ise Hârizm’de Sâmânîlere tâbi olarak kurulmuştu ve Hârizmşâh unvanıyla isimlendiriliyordu.
Bu nedenle Hârizm’de bir yüzyıl devam eden Âl-i ‘Irâk Hârizmşâhları hükümeti,
Âl-i Âfrîğ ve Âl-i Me’mûn Hârizmşâhları arasında geçiş evresi olarak kabul
edilmelidir. Elinizdeki makale; ilk defa olarak
bu tarihsel dönemin hâdiselerini
delilleri ile tahlil etmek çabasına sahiptir. 

Kaynakça

  • Beyhakî, Ebû’l-fazl (1356). Târîh-i Beyhakî. (tsh. ‘Alî Ekber Feyyâz). Meşhed: Dânişgâh-ı Firdevsî.
  • Bîrûnî, Ebû Reyhân (1363). el-Âsârü’l-bâkiye. (trc. Ekber Dânâ-Sireşt). Tahran: Emir Kebîr.
  • Bîrûnî (1386). et-Tefhîm li-Evâ‘ili Sınâa’ti’t-tencîm. (bâ tecdîd-i nazar ve ta’lîkât-ı Celâleddin Hümâyî). Tahran: Hümâ.
  • Bosworth, Edmûnd Clifford (1381). Silsilehâ-yı Cedîd-i İslâmî. (trc. Ferîdûn Bedreî). Tahran: Neşr-i Bâz.
  • Bosworth, Clifford Edmund (1985). “Âl-e Afrîg”. Encyclopedia Iranica. V. 1. (ed. Ehsan Yarshater). Boston.
  • Bosworth, Clifford Edmund (1996). “Kharazm”. The Encyclopedia of Islam. V. 4. Nutherland.
  • Ezkâyî, Pervîz (1377). “Hânedân-ı Şâhiye-i Hârezm”. Mecelle-i İrân-Şinâht. S. 10. Kısmet-i Evvel.
  • Ekberî, Emir (1386). Târîh-i Hükûmet-i Tâhirîyân ez-Âğâz tâ Encâm. Tahran: Semt.
  • Fahr-ı Râzî, Muhammed b. Ömer (1382). Câmi’ü’l-‘ulûm-u Setînî. (tsh. ‘Alî Âl-i Dâvûd). Tahran: Mevkûfât-ı Afşâr.
  • Federov, Mikhail (1381). “Hârezmşâhîyân Benû ‘Irâk ve Sede-i Çahârom”. (trc. Efsâne Münferid). Mecelle-yi Tahkîkât-ı İslâmî. S. 1-2, s. 14-15, Tahran.
  • Firûzânî, Ebû’l-kâsım (1381). Sîmcûrîyân Nohostîn-i Dûdmân-ı Türk der Îrân. Tahran: Îl-i Şâhseven-i Bağdâdî.
  • Gerdîzî, Ebû Sa‘îd (1363). Târîh-i Gerdîzî. (tsh. Abdülhay Habîbî). Tahran: Dünyâ-yı Kitâb.
  • Hudûdü’l-‘âlem mine’l-meşrik ile’l-mağrib (1361). (haz. Menûçehr Sitûde). Tahran: Tahûrî.
  • İbn Esîr, ‘İzzeddîn (1382-1383). Târîh-i Kâmil. (trc. Hamîd Rızâ Âjîr). Tahran: Esâtîr.
  • İbn Fadlân (1345). Sefernâme-yi İbn Fadlân. (trc. Ebû’l-fazl Tabâtabâ‘î). Tahran: İntişârât-ı Bünyâd-ı Ferheng-i Îrân.
  • İbn Hurdâdbih, Ebû’l-kâsım (1370). el-Mesâlik ve’l-memâlik. (trc. Hüseyn Karaçânlû). Tahran.
  • İbn Nedîm (1366). el-Fihrist. (trc. ve thk. Muhammed Rızâ Teceddüd). Tahran: Emir Kebîr.
  • Koçânî, Abdullah (1383). Gencîne-i Sikkehâ-yi Nîşâbûr-ı Mekşûfe der Şehr-i Rey. Tahran: Sâzmân-ı Mîrâs-ı Ferhengî.
  • Makdisî, Ebû Abdullah (1361). Ahsenü’t-tekâsîm fî Ma’rifi’l-ekâlîm. (trc. ‘Alînakî Münzevî). Tahran: Müellifân ve Mütercimân.
  • Nerşahî, Ebû Bekr Muhammed bin Ca’fer (1363). Târîh-i Buhârâ, (trc. Ebû Nasr Ahmed b. Nasr el-Kubâvî, telhîs Muhammed b. Züfer b. Ömer, tsh. Müderris-i Razavî). Tahran: Tûs.
  • Seyyidî, Mehdî (1388). Coğrâfyâ-ı Târîhî-î Hârezm. Tahran: Mevkûfât-ı Afşâr.
  • ‘Utbî, Muhammed b. Abdülcebbâr (1375). Tercüme-i Târîh-i Yemînî. (trc. Ebu’ş-şeref Nâsih b. Zafer Curfâdekânî, be ihtimam-ı Ca’fer Şi‘âr). Tahran: Büngâh-ı Tercüme ve Neşr-i Kitâb.
  • Taberî, Muhammed bin Cerîr (1385). Târîh-i Taberî. (trc. Ebu’l-kâsım Pâyende). Tahran: Esâtîr.
  • Târîh-i Sistân (1366). (tsh. Muhammed Takî Bahâr). Tahran: Pedîde Hâver.
  • Tolstov, Sergey P. (1339). “Bîst Sâl Hafriyât der Hârezm”. Mecelle-i Peyâmnev. C. 2, S. 11-12, Tahran.
  • Tolstov, Sergey P. (1384). Hârezm-i Kadîm, Bezm Âverdî Diger. (trc. Abbâs Zeryâb Hoyî). Tahran: Merkez-i Dâiretü’l-ma‘ârif-i Büzürg-i İslâmî.
  • Zâmbâur, Eduard R. (1356). Neseb Nâme-i Hulefâ ve Şehrîyârân. (trc. ve thş. Muhammed Cevâd Meşkûr). Tahran: Hayyâm.
Toplam 27 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Aykut Özbayraktar

Yayımlanma Tarihi 21 Aralık 2018
Gönderilme Tarihi 23 Kasım 2018
Yayımlandığı Sayı Yıl 2018 Cilt: 2 Sayı: 4

Kaynak Göster

ISNAD Özbayraktar, Aykut. “Âl-L ‘Irâk (Hârezm’de Sâmânîlere Tâbi Yüz Yıllık Bir İktidar Hakkında Yeni Bir Araştırma”. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2/4 (Aralık 2018), 61-73.

ISSN: (online) 2602-2567